expositie

Wij staan hier als kunstenaars. Als kunstenaars/vragenstellers. We maken werk voortkomend uit een diepe connectie met de wereld en uit ‘zorg’ die daaruit voortvloeit..
En we hebben daar anderen bij uitgenodigd: om deze vragen en ‘zorgen’ te delen.

Van harte welkom!

De titel van deze tentoonstelling is Sand Talks.

Die titel komt voort uit het boek ‘Sand Talk’ van de Indigenous denker Tyson Yunkaporta. Ik kwam hem, althans zijn werk, tegen op mijn zoektocht naar indigenous denken op Vancouver Island, in juni 2025, toen ik daar als artist in residence was.
Dit boek, (hier mijn haast stuk gelezen en onderstreept exemplaar. Er zijn er nog een paar te koop op de tafel), wil ons niet zo zeer iets leren,
maar eerder iets afleren:
het idee dat kennis vaststaat, dat denken lineair is, dat tijd lineair is en dat problemen los van elkaar bestaan.
In Sand Talk beschrijft Yunkaporta hoe in Indigenous denken kennis wordt gedeeld door verhalen te tekenen in t zand.

Die tekeningen blijven niet.
De wind wist ze uit.
Mensen lopen erdoorheen.
En dat is precies de bedoeling.

Kennis, zo schrijft hij, is niet iets wat je bezit.
Het is iets wat tijdelijk verschijnt,
binnen een relatie.

Niemand kan die kennis ‘persoonlijk’ claimen. Wanneer je er een deel uithaalt, toe-eigent, verlies je t geheel.

Dat is ook hoe ik deze tentoonstelling begrijp:
niet als een verzameling werken die iets uitlegt,
maar als een plek waar iets gedeeld wordt,
iets kwetsbaars, iets tijdelijks.

Deze expo brengt een groep kunstenaars samen.
Even zo vele ‘sand talks’.
Zo veel manieren om te spreken over wat ons zorgen baart:
klimaatontwrichting,
onderdrukking,
uitbuiting van mens, van dier en van de aarde,
het verdwijnen van soorten — en ook: het verdwijnen van manieren van samenleven.

Wat mij het meest raakt in Yunkaporta’s denken,
is dat hij waarschuwt voor (de witte, westerse opvatting van) het woord ‘crisis’.

Hij zegt:
wat wij crisis noemen, is vaak het moment waarop een gebroken systeem zichtbaar wordt.
Niet iets nieuws, maar iets wat al lang niet meer ‘in relatie’ staat, in relatie béstaat.

Vanuit dat perspectief staan deze onderwerpen niet los van elkaar.
Het zijn geen aparte dossiers.
Ze zijn symptomen van een dieper probleem:
een verlies aan verwantschap, een onderling verband.

Daarom wil ik in deze opening niet spreken óver deze werken, maar mét hen, hen om raad vragen.
Raad aan denkers die ons eraan herinneren
dat de wereld geen verzameling objecten is,
maar een netwerk van onderlinge afhankelijkheid-relaties.

De eerste vraag die ik hen wil stellen is deze:

Hoe ‘zorgen’ we, zonder opnieuw te willen beheersen?
In veel westerse tradities betekent zorg: ingrijpen, oplossen, repareren (denk aan de dokters)…
Maar in Indigenous perspectieven is zorg wederkerig.
De aarde zorgt niet voor ons omdat wij haar beheren,
maar omdat we familie, verwant zijn, hetzelfde zijn.
Zorg, in Indigenous denken,
is geen beheer.
Het is verwantschap.

Wat als ‘zorg’ begint bij luisteren,
en niet bij handelen?

Misschien hoeven we dus niet harder te denken,
maar ‘harder’ of ‘anders’ luisteren.

De tweede vraag:

Wat vraagt dit moment, dit tijdsgewricht, van ons als makers en als kijkers?

Yunkaporta zegt:
“If you can’t hear the land, you’re not listening.”

En:

“We don’t own the land. The land owns us.”
Dat geldt misschien ook hier.
Deze werken vragen niet in de eerste plaats om ‘eigenaarschap’ of
begrepen te worden.
Ze vragen om aanwezigheid.
Om het verdragen van ‘ongemak’.
Om het erkennen dat we niet buiten het probleem staan.

En de derde vraag:

Wat betekent het om iets te delen, zonder het vast te willen leggen?

Een sand talk verdwijnt.
En juist daardoor blijft hij leven —
in het lichaam,
in het gesprek,
in wat we meenemen.
in onze herinnering.

The first law, schrijft Yunkaporta is:

Now time is all time.

De kunstenaars in deze tentoonstelling bieden geen oplossingen.
Ze leggen geen conclusies vast.
Ze maken tijdelijke afdrukken.
Sporen die je kunt volgen,
of weer kunt laten verdwijnen.

Samen vormen ze geen eenduidig verhaal, maar een gesprek dat zich steeds opnieuw kan herschikken.

Ik wil graag afsluiten met een klein ritueel.
Geen groot gebaar.
Iets eenvoudigs.

Ik nodig je uit — als dat voor jou oké voelt —
om heel even te denken aan een relatie
die voor jou onder druk staat.
Dat kan een plek zijn,
een mens,
een dier,
of iets wat geen naam heeft.

Je hoeft dat niet te delen.
Je hoeft het niet op te lossen.

Neem het alleen even mee in stilte.

Laat deze tentoonstelling geen antwoord zijn,
maar een plek waar we leren om aanwezig te blijven.
om te luisteren,
ook wanneer het schuurt.
Om ‘zorg’ te begrijpen als iets wat wederzijds is.

Als alles onderling afhankelijk is, bestaat niets op zichzelf, maar alleen in relatie tot. En juist dat geeft eindeloze mogelijkheden, alles is mogelijk.

Dank jullie wel.
Angeline